Arlington aan de Normandische kust

Aan de Normandische kust kun je er niet omheen: de Tweede Wereldoorlog. Al is het 66 jaar geleden dat de invasie hier plaatsvond, het is hier nog elke dag D-Day. Drommen toeristen rijden langs de kust om de historische plaatsen te bezoeken. Waar ooit de oorlog de aarde verminkte, heerst nu een merkwaardige rust. Neem bijvoorbeeld Point du Hoc. Het terrein boven de metershoge rots dat door de Duitsers tot een onneembare vesting was omgebouwd en dat door de Amerikaanse Rangers met veel verliezen van levens werd ingenomen, is na de invasie bewaard gebleven als slagveld. Het gebied kleurt nu groen, maar is bijna onbegaanbaar. De bezoekers moeten slalommend tussen de bomkraters doorlopen over smalle paadjes. Van de Duitse bunkers resteren nog de geraamtes. De gewapende betonnen gevaartes zijn kapotgebombardeerd door de slagschepen die de Rangers dekking gaven met een spervuur van granaten. De ravage is ook nu nog altijd imponerend.

Toch heeft het iets vreemds. Je loopt daar met het besef dat hier vele jonge levens in bloed zijn gesmoord. Drie dagen lang heerste de hel en nu is het groen en stil. Stil en onder de indruk zijn de bezoekers. Niemand heeft de invasie bewust meegemaakt. Hier loopt de generatie The Longest Day en Saving Private Ryan. Iedereen kent die openingsbeelden van de Hollywood-kaskrakers. The Longest Day nog in zwart-wit, SPR in full color en met surround geluid. Hoe de kogels je ook om de oren vliegen in de films en hoe het bloed ook uit de wonden spuit op het scherm, boven op de klif voegt zich een nieuw aspect toe tot de ervaring: de derde dimensie. Als de granaten zo diep konden inslaan, en als de bommen het beton zo konden beschadigen, hoe kon je hier overleven? Als je hier al heelhuids weg kon komen, dan moet het geweld je de rest van je leven geestelijk zijn blijven achtervolgen. En dan die hoogte van de rots. Welke angsten hebben die soldaten gevoeld toen zij hun maten omhoog zagen klimmen, langs touwen en uitschuifbare laddertjes. Wat ging er door hen heen op het moment dat het hun beurt was om aan de klimpartij te beginnen? Door de diepte zelf te ervaren, en van een afstand te zien hoe makkelijk de aan een touw bungelende Rangers tot een niet te missen doelwit werden, komt de verschrikking van de strijd heel dicht bij.

Enkele kilometers oostwaarts heeft men de Amerikaanse soldaten begraven. Kortgeschoren gras, Macleans witte grafzerken, enorme Amerikaanse vlaggen en een bombastisch vredesbeeld tekenen de Memorial van het Amerikaanse leger. De bezoekers kunnen hier alleen maar eerbiedig en nederig rondlopen. Dat doet men dan ook. Net als tussen de bommenkraters zijn de mensen rustig en vergeten ze even dat ze consumenten zijn. En toch ontstond er een ongedwongen sfeer. Tussen de grafstenen liepen mensen de opschriften te lezen. Men wees elkaar op zerken met opvallende namen of bloemen. Het leek een rustige jaarmarkt, waar geïnteresseerden op hun gemak de waren keurden. Met respect liep men rond, terwijl men niet bezweek onder de Amerikaanse Arlington bombast.

Bij het verlaten van de begraafplaats, liep een Duits gezelschap voor ons uit. Hun leeftijden schatte ik tussen de vijftig en twintig. Hoe zouden zij dit ervaren? De trots van de overwinnaars hing tussen de zegezuilen. Ik vroeg mij af, waar zijn die Duitse slachtoffers gebleven? Heeft men het respect gehad om voor deze slachtoffers ook zo'n veld in te richten? Natuurlijk vroeg ik het de Duitse bezoekers niet.

Toen wij terugreden naar ons maison normandie, reden we langs een Duitse militaire begraafplaats: het woord Friede maakte deel uit van de naam. Ik heb mij voorgenomen om daar een kijkje te nemen.


 

Naschrift: enkele dagen later kwamen we op de Duitse begraafplaats. Hier geen heldendom, maar de nadruk op de persoonlijke herinnering. Ook was gekozen om de internationale vrede te promoten. Het kleine herdenkingscentrum benadrukte de zinloosheid van de oorlog. Indrukwekkend was het verhaal van een Duitse weduwe die bijna 50 jaar na het omkomen van haar echtgenoot een bericht uit Engeland kreeg. Door bureaucratische miskleunen waren persoonlijke notities van haar man terecht gekomen bij een Engelse familie. Een van de jonge dochters nam de Duitse papieren mee naar school en via haar meester kwam het terecht op de plaats waar een halve eeuw een leegte was.

Overigens zijn de Duitsers begraven op de plek waar eerst Amerikanen lagen. Toen die verplaatst werden naar officiële en grotere begraafvelden, of naar de VS, konden de Duitsers hun plekken innemen. Toch een beetje wraak ondanks alle mooie woorden over vrede….

Geen opmerkingen:

Een reactie posten

Laat hier je reactie op het bericht achter.